منزلت دف درموسیقی خانقاهی

دف در ساختار موسیقی خانقاهی نقشی اساسی ایفا می‌نماید. این ساز صوفیان، قلندران و دراویش را در ذکر و رقص و سماع و دست افشانی و جشن و پای کوبی ملازمت و همراهی می‌نماید.

ضرورت سماع ایجاب می‌کند که ریتم های گزینه به کار گیری در خانقاه بی آلایش باشند. جایگاه های معمول دف و  دف نوازی ترکیبات معین و شناخته گردیده این ساز، از شاخصه ریتم های خانقاهی میباشد. این ریتم ها که گزاره بندی آن ها اثبات میباشد، ساختار به طور کامل مشخصی دارا‌هستند و ترکیبات بسیار نادر و محدودی در قالب این ریتم ها اجرا می گردد. به تیم این جملا‌ت معین و مبنا ریتمیک و ترکیبات آن ها «مقام» میگویند. به عنوان مثال مقام «حی الله»، ریتمی چهارتایی میباشد که بسیار معمولی نواخته می گردد یا این که «دایم» ریتمی دوتایی میباشد که همان گونه که از اسمش پیداست، تداوم و تکرار یک جمله ریتمیک میباشد. هم پا با ملودی های خانقاهی، به عبارتی جایگاه های ریتمیک و ترکیبات معمول زیباست و عدول از آن ها ضمن اینکه زیبایی اثر را معدود می‌کند، از نگاه دراویش نیز جایز وجود ندارد.

هر قوم، ریتم هایی با اکسنت ها و جمله بندی های مختص موسیقی خویش را داراست. بسته به فرهنگ و تمدن، سنن، آداب و آئین ها، گویش و زبان، پوشش و … گونه سازبندی اقوام و صورت های اجرایی ریتم های آن‌ها با هم مختلف میباشد. مثلا ریتم ۶تایی که در موسیقی جنوبی اجرا می گردد، به نظر جمله بندی، اکسنت و نوانس (شدت و ضعف) با ۶تایی اجرا گردیده در موسیقی کردی تماما مختلف میباشد، ولی در یک مورد مشترکند و آن ۶تایی بودن ریتم میباشد.

گهگاه تلفیق این ریتم ها و به کار گیری جمله بندی های ریتمیک قومی در موسیقی قومی دیگر، ضمن اینکه به زیبایی اثر می‌افزاید، اتفاقی میباشد بدیع و جدید و روایت و شنیده دیگرگونه ای از اثر؛ مختلف با انواع معمول به دست خواهد اعطا کرد. آشنایی ظریف گردش ملودی و یافتن گزاره ریتمیک مطلوب با آن، سوای آنکه به فرآیند ملودی و اکسنت های آن خدشه وارد شود، مستلزم مطالعه، اعتنا، آشنایی و اشراف بر موسیقی اقوام میباشد. فقط در چنین قوانینی و با داشتن چنین دوراندیشی و درکی، می اقتدار تلفیقی ظریف و صحیح، با مراقبت اصالت ها و ظرایف آن موسیقی ارائه اعطا کرد.

این مهم مستلزم اندیشمندی و ادراک احساس پنهان در هر کدام از موسیقی های تلفیق گردیده با یکدیگر میباشد

خروجی و فیض چنین تلفیقی، صرفا ملازمت و همراهی سازها را درپی نخواهد داشت، بلکه اثری با چفت و بست های ظریف و ترکیبی محکم به مخاطب ارائه می‌دهد که چنان جمله های ملودیک و ریتمیک با هم تلفیق گردیده اند که بی یکدیگر تعریفی نخواهند داشت. گویی صرفا همین گزاره ریتمیک میباشد که مطلوب این ملودی ست.

در موسیقی آلبوم «می صوفی افکن کجا می‌فروشند» که مبتنی بر ملودی های صوفیان عرب و کرد ایجاد شده است، علاوه بر اینکه همت گردیده اصالت موسیقی هر قوم و قبیله با کلیه فاکتورهایش از پاراگراف فواصل و جمله ها ریتمیک متداول محافظت شود، کوشش برآن بوده تا ترکیب و به کار گیری جملا‌ت ریتمیک عربی، کردی و جنوبی، فضایی گوناگون با شنیده ها و اخذ ما از این نغمات ارائه دهد. درین اثر عملکرد گردیده ابداع های ریتمیک و جمله ها بدیع به فعالیت گرفته گردیده، لطمه ای به زیبایی، آسانی و اصالت ملودی ها نزند و دف صلابت و حماسه خویش را محافظت نماید…